Zigeuners en, uh, flikkers


 

Graag trakteer ik u op ‘Gelem gelem’, in een van zijn vele uitvoeringen. Ik heb deze versie niet voor niets gekozen: de video maakt wel ongeveer duidelijk, waarom ‘Gelem gelem’ het officiële volkslied van de Roma is. Het lied is namelijk een klaagzang over de Porajmos, oftewel de Holocaust van de Roma.

Nu ja, daar bestond een belangrijk verschil in: om voor de nazi’s als ‘zigeuner’ (in hun ogen ‘Zieh-Gauner’ oftewel ‘rondtrekkende schurk’) te gelden, was het genoeg, als een van je overgrootouders er een was geweest. Je gold voor de nazi’s echter als jood, als een van je grootouders de joodse religie beleed.

Ik begin hier natuurlijk over omdat allerlei Nederlanders (graag ook weldenkende) de laatste tijd allerlei vergelijkende proviandkasten hebben opengetrokken om te laten zien hoe belachelijk zij de oproep tot een verbod op het woord ‘zigeunersaus’ vinden, zoals gepleegd door het Forum für Sinti und Roma te Hannover: als consequentie kwam hier blanke vla, Chinese kool, van alles en nog wat voorbij. Ja, niet helemaal ernaast geschoten, zeker niet, maar toch: zelfs de meest voor de hand liggende vergelijking, die met ‘jodenkoek’, staat dus niet op gelijk niveau met het woord ‘zigeunersaus’.

Wat echter nog het meeste opvalt: nog maar heel kort tevoren lagen minstens zo vele Nederlanders in een kramp van verontwaardiging, toen het ging om de woorden die René van der Gijp aan homo’s in het voetbal wijdde. Voor zover ik hem op tv heb meegekregen, is me bijgebleven dat je de man (ooit door mij als buitenspeler van PSV alleszins vereerd) niet helemaal geestelijk toerekeningsvatbaar mag achten. Ik geloof dat ik hem nog wel andere beledigend gebral heb horen uitslaan, waardoor ik de uitzending in kwestie slechts enkele seconden kon vervolgen.

’s Mans humorniveau greep echter probleemloos om zich heen, toen het ging om het woord ‘zigeuner’. Toch, als het mag, wil ik opmerken, dat ik weinig weldenkende Niederlanders ooit in het openbaar hoor spreken van ‘flikkers’, ‘bruinwerkers’, ‘nichten’, als het dus gaat om die andere, door de nazi’s vervolgde groep. Als het om die groep gaat, spreken de weldenkenden consequent van ‘homoseksuelen’, ook wel ‘homo’s’.

Het is hun goed recht, en ook heel fatsoenlijk. Ik zal daar niet over mopperen. Maar als dat fatsoenlijk is, waarom moet je dan zo enorm uit je bol gaan, zodra het woord ”zigeunersaus’ op het niveau van ‘flikker’ dreigt te worden geplaatst, of dat nu terecht is of niet?

Wat verder opvalt: de Nederlandse media berichten met enige graagte van de kwestie ‘zigeunersaus’. Een paar weken geleden viel dat geluk niet toe aan het Slowaakse plaatsje Plavecký Štvrtok. Nederlandse nieuwsbronnen (zo bevestigt nog eens Google) hadden daar heel weinig aandacht voor. Ik druk me vriendelijk uit. Enkele Duits- en Engelstalige nieuwsmedia wisten daarentegen wel wat te berichten over dit oord.

Daaronder The Economist:

IN A region where walls and fences come with heavy historical connotations, all of them negative, people are again erecting walls. In Slovakia, an increasing numbers of cities and communities are walling off members of the Roma minority making it even clearer how little they want to have to do with them.

Some 14 walls segregating predominantly Roma neighbourhoods have popped up across the country since 2008, the latest erected in the country’s second largest city earlier this month. The walls differ in size and scope, but all are designed to segregate the poorer Roma communities from their neighbours. While such walls exist elsewhere in Europe the Slovak trend is exponentially stronger than anything underway elsewhere, said Dezideriu Gergely, executive director of the Budapest-based European Roma Rights Centre (ERRC). “This reflects and ‘us and them’ rhetoric that says there needs to be a clear distinction,” he said.

Most recently in Košice, Slovakia’s second largest city and one of two European Capitals of Culture for 2013, a wall was erected to separate a densely populated Roma housing complex from a nearby estate. Last year city authorities had cut off water in the Roma neighbourhood, citing unpaid bills and illegal connections to water lines. While Košice city hall insists they did not grant official approval for building the wall, the local council cleared spending nearly €5,000 ($6610) and erected the barrier. Other towns in heavily Roma-populated eastern Slovakia, including Michalovce, Ostrovany and Šarišské Michaľany also have walls. The look of Ostrovany’s imposing 150-metre long wall has drawn comparisons with the Berlin Wall.

Over dergelijke onverkwikkelijke feiten ten aanzien van Roma hoor je weldenkende Nederlanders dus nooit, ook niet die, die hopelijk in elk geval nog menen, dat men discriminatie niet door het verbieden van woorden bestrijdt. Maar ook zij mogen zich afvragen, hoe het mogelijk is, dat deze muur, nummer veertien in Slowakije, aan de aandacht der Nederlandse media lijkt te ontsnappen, terwijl dat voor de kwestie ‘zigeunersaus’ anders ligt.

Ik ben benieuwd naar de Nederlandse uitingen van verontwaardiging, als in Rusland (land waar homoseksualiteit inmiddels per wet taboe is verklaard, reden tot veel verontwaardiging alhier) steden ook tot dergelijke muren voor flikkers (nee, homo’s) overgaan. Vermoed u wellicht met mij, dat het niveau van de woede over Plavecký Štvrtok wel enige malen zal worden overtroffen?

*

Laat ik besluiten met de beroemdste levende Nederlander van (deels) Roma-herkomst:

 

 

Rafaäel van der Vaart zou vanwege zijn Spaanse Roma-moeder in andere tijden niet hebben kunnen bereiken, wat hem nu wel gegeven is: absoluut publiekslieveling te zijn van een Duitse voetbalclub. Nota bene van HSV, club uit de stad waar de nazi’s met de deportatie van ‘zigeuners’ begonnen.

*

Voor het overige ben ik van mening dat het woord ‘zigeunersaus’ niet verboden moet worden. Zoals ook het woord ‘flikker’ mag blijven bestaan. Al kun je daar geen geld mee verdienen.