Het verlangen van Riemen 2


De Lowlands-lezing van Rob Riemen is een goed bedoelde poging ter bestrijding van de PVV, maar schiet zichzelf van loutere bevlogenheid een tikje in de voet.

Het fascisme en zijn hedendaagse achterneefjes en -nichtjes worden in dat stuk teruggebracht tot deze ene definitie:

‘Het is de luide stem van de DOMHEID!’

Daartegenover staan ‘de Muzen: de kunsten, de poëzie, de muziek, de literatuur.’

Voor hen geldt, volgens Riemen: ‘alles wat voortreffelijk is, is even moeilijk als zeldzaam!’

Hoe graag ik Rob Riemen ook gelijk zou geven, hij ziet in al zijn belezenheid toch minstens één belangrijke tekst over het hoofd: The Cantos van Ezra Pound.
Deze meer dan voortreffelijke poëziecyclus, naar mijn opvatting de belangrijkste poëtische gebeurtenis van de twintigste eeuw, is ook inderdaad een van de moeilijkste, ooit geschreven. Toch was haar auteur voor het grootste deel van zijn leven een overtuigd fascist, bewonderaar van Mussolini, al zou hij in zijn laatste jaren zijn vergissing meer dan pijnlijk inzien: ‘words no good.’

Dat was niet helemaal toevallig.

Riemen hangt zijn betoog op aan de filosofie van het ressentiment, zoals geformuleerd door Nietzsche en Scheler. De twintigste eeuw is in die opvatting een tijd van vervlogen absolute waarden, waarvoor alleen het materiële als maatstaf geldt, met als gevolg hedonisme en oppervlakkigheid, die zelf weer voedingsbodem vormen voor het fascisme. Maar waarom doen ze dat? Niet omdat het fascisme, populisme domweg het hedonisme propageert, maar juist omdat het de illusie wekt dit hedonisme te bestrijden, zelf pretendeert absolute waarden te bieden.
Zo was ook Ezra Pound allerminst een voorvechter van het hedonisme. Zijn hele werk tracht nu juist ‘usury’, ‘woeker’ te bestrijden, omdat de bezetenheid met het geld de oude klassieke waarden verwoest, de mensheid onderwerpt aan de wetten van het geld. De ironie van zijn werk, nog even helemaal afgezien van het daarmee gepaard gaande antisemitisme (de jood als woekeraar), is dat het zelf uitmondt in een woekering van betekenissen, de voornaamste reden van zijn moeilijkheidsgraad.

Maar voordat ik hier nu mijn essay over Pound e.a. uit Wat een romantische droom ga herhalen, laat ik in elk geval opmerken dat er nog wel meer vertegenwoordigers van de Muzen waren, die zich door het fascisme op enig moment meer of minder lieten verlokken en tegelijkertijd niet echt domme teksten schreven. Ik noem er twee: Celine en Heidegger.

Laatstgenoemde streefde in de jaren 1930 naar een centrale docentenacademie, en verweet het de nationaalsocialisten dat zij niet zo ver wilden gaan. Het verlangen naar zo’n academie lijkt toch in zekere mate te getuigen van een verlangen naar eeuwige waarheden, bijvoorbeeld in verzet tegen het hedonisme.
En wat doet volgens Heidegger trouwens een kunstwerk, dat oord der Muzen?
Hij zegt het in Der Ursprung des Kunstwerkes uit 1936:

‘Die Bewahrung des Werkes vereinzelt die Menschen nicht auf ihre Erlebnisse, sondern rückt sie ein in die Zugehörigkeit zu der im Werk geschehenden Wahrheit und gründet so das Für- und Miteinandersein als das geschichtliche Ausstehen des Da-seins aus dem Bezug der Unverborgenheit.’

Kortom, simpel samengevat: het kunstwerk is een plaats waar de waarheid zich toont, en die de mensen mogelijkheid biedt uit te stijgen boven hun dagelijkse belevenissen en te komen tot een grote onderlinge samenhang binnen de openbaarheid van de waarheid.

Dat lijkt me ongeveer te stroken met wat Riemen van de kunsten verwacht. Desalniettemin, ik herhaal het toch even, werden die woorden geschreven door een nationaalsocialist. De verering der Muzen staat dus niet noodzakelijk haaks op het populistische project. En het populistische project is ook niet noodzakelijk een oord der domheid. Erger nog, het populisme in al zijn verschijningsvormen (ik kan ook zeggen: het fascisme in al zijn verschijningsvormen) streeft precies naar datgene wat Riemen lijkt te propageren: een terugkeer naar eeuwige waarden. Zij het, uiterst wanhopig.

Breivik heeft ons getoond, hoe wanhopig dat verlangen kan worden.

Men moet zijn tegenstander nooit voor dom verkopen.


2 Gedachten over “Het verlangen van Riemen

  • luchus Post auteur

    Dank. Ik bedenk: Riemen spreekt vanuit minachting, net zoals Wilders. Misschien zit het hem daarin?

Commentaren gesloten.